Wystawa: Walerian Bielecki. Powstanie Warszawskie. Sztuka dokumentu

Wystawa prowadzi widza przez doświadczenie Powstania Warszawskiego oczami Waleriana Bieleckiego – artysty i świadka, który w swoich pracach utrwalił dramatyczną codzienność walczącego miasta. Podczas walk powstańczych w Śródmieściu Walerian Bielecki natknął się na zburzony sklep papierniczy. Znalezione tam materiały wykorzystał do stworzenia barwnej, wizualnej dokumentacji wydarzeń, w których uczestniczył w kolejnych miesiącach, w Powstaniu i w niewoli.

Na ekspozycji będzie można zobaczyć łącznie 23 prace: 5 oryginałów i 18 wielkoformatowych reprodukcji, z których każda stanowi osobny kadr tej historii, uzupełniony o komentarze historyczne, które przybliżają realia przedstawianych wydarzeń. Tam, gdzie to możliwe, głos oddany zostaje samemu artyście – poprzez zachowane opisy autorskie, pozwalające zajrzeć w jego sposób widzenia i przeżywania wojennej rzeczywistości. Towarzyszą im również informacje o oryginalnych formatach dzieł, przypominające o ich materialnym, fizycznym wymiarze.

Osią ekspozycji jest 18 wielkoformatowych barwnych reprodukcji jego powstańczych realizacji, ułożonych w porządku chronologicznym. Ten układ nie jest jedynie zabiegiem porządkującym – buduje opowieść o narastającym napięciu, nadziei, zniszczeniu i ostatecznym upadku.

Sztuka Waleriana Bieleckiego, będącego jednocześnie żołnierzem i artystą, odsłania nieznany szerzej wymiar pamięci o Powstaniu Warszawskim – bardziej intymny, skupiony na detalu i codzienności, a zarazem głęboko zakorzeniony w doświadczeniu bezpośredniego świadka. Jego prace skłaniają do refleksji nad rolą barwnego obrazu jako medium dokumentu oraz nad granicą między zapisem faktów a ich artystycznym przetworzeniem.

Artysta opisuje to w swoich notatkach w sposób następujący:
„Rozbite wnętrze i wystawy sklepowe, w oknach wystawowych osłony przed pociskami i odłamkami, wykonane z tego, co było w sklepie: bloki rysunkowe, […], zeszyty, pudełka ołówków, cyrkle, linijki i inne skarby prawdziwe dla malarza i technika, zsunięte w sterty, tworzyły w wystawach swoistą osłonę – barykadę. Wracając kiedyś z placówki na poczcie głównej na kwatery przy Szpitalnej 5, wstąpiłem olśniony tymi skarbami, zabrałem sobie notatnik i blok rysunkowy, komplet akwarel, kilka pędzli i ołówków.
[…] Okazały się później skarbem prawdziwym, pomogły łatwiej znieść trudne dni niewoli, szczególnie w pierwszych miesiącach. Pozwoliły jednocześnie utrwalić jeszcze żywe wspomnienia przeżyć i walki w dniach powstania”.
Cytat za: Walerian Bielecki, maszynopis w zbiorach MWB.

🗣️ Walerian Bielecki (ur. 1912 r., Petersburg – zm. 1969 r., Białystok)
Jego życie to splot doświadczeń architekta, żołnierza i świadka historii, którego działalność twórcza kształtowała się w cieniu dramatycznych wydarzeń XX wieku. Absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, w 1939 r. ochotnik w obronie kraju, a w czasie okupacji i Powstania Warszawskiego żołnierz Armii Krajowej pod pseudonimem „Inżynier Jan”.
Podczas Powstania Warszawskiego walczył na Powiślu i w Śródmieściu w zgrupowaniu „Krybar”, zaprojektował słynny samochód pancerny „Kubuś”. Po kapitulacji jeniec Stalagu XI B Fallingbostel. W czasie walk powstańczych i w niewoli tworzył rysunki i akwarele dokumentujące zarówno walczącą Warszawę, jak i życie obozowe, utrwalał w ten sposób rzeczywistość wojenną i mierzył się z doświadczeniem przemocy.
Po powrocie do Polski w 1945 r. pracował jako architekt w Warszawie włączając się w działania na rzecz odbudowy stolicy oraz życie środowiska architektów. Prowadził także niewielkie wydawnictwo, zlikwidowane w wyniku represji wobec byłych żołnierzy AK, pozbawiających go również mieszkania w stolicy. Od 1949 r. związany z Białymstokiem, gdzie jako projektant i Główny Architekt Województwa współtworzył powojenny krajobraz miasta oraz inicjował działalność lokalnego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP). Jego biografia ukazuje ciągłość między doświadczeniem wojny a praktyką projektową, podporządkowaną idei odbudowy utraconego świata.

Pochodzące ze zbiorów Muzeum Wojska w Białymstoku oraz Rodziny Artysty prace, uzupełnione notatkami Autora i wzbogacone komentarzem historyka, oglądać będzie można w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 od 28 lipca do 10 października 2026 roku od poniedziałku do piątku w godz. 9-18. Wstęp wolny!