Białowieża-Warszawa, czyli żubry w lasach, parkach i muzeach | Wykład Dariusza Iwana

Białowieża-Warszawa, czyli żubry w lasach, parkach i muzeach. Sobota na placu
Wykład Dariusza Iwana

📍 Plac Małachowskiego
🎫 wstęp wolny
📅 22.08 sobota, godz. 14:00

W lutym 1921 roku, po powrocie z Puszczy Białowieskiej do Warszawy, w urzędowym piśmie skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa Janusz Domaniewski jednoznacznie stwierdził: „...Wszystkie zeznania brzmią zgodnie: od dwóch lat żubrów w Puszczy Białowieskiej nie ma…”. Jan Sztolcman, wicedyrektor nowo założonego Narodowego Muzeum Przyrodniczego, jeden
z najważniejszych twórców programu reintrodukcji i ochrony żubra, tak podsumował próby znalezienia dziko żyjących osobników: „...dziś możemy ze smutkiem stwierdzić, że żubr przestał istnieć w stanie dzikim, a jedyne resztki jego trzymają się jeszcze rozproszone tu i ówdzie po parkach prywatnych lub ogrodach zoologicznych...”.

Warszawa odegrała niezwykle istotną rolę w akcji ratowania żubra. To w tutejszym ogrodzie zoologicznym hodowano te zwierzęta, jeszcze zanim Puszcza Białowieska stała się ich głównym schronieniem i obszarem, na którym populacja tego gatunku została odbudowana. Dzisiaj na całym świecie żyje ponad 10 000 osobników, z czego zdecydowaną większość stanowią stada przebywające na wolności.

W XII i XIII wieku, kiedy na terenach późniejszej Warszawy istniały już pierwsze osady (Stare Bródno), gród w Jazdowie, a około 1300 roku, w miejscu obecnego Zamku Królewskiego, powstało pierwsze miasto – Stara Warszawa, żubry można było spotkać już tylko w Europie Środkowej i Wschodniej. Czy zwierzęta te wykorzystywały wcześniej bród łączący oba brzegi Wisły – na prawym znajdowała się wówczas osada Kamion, a na lewym Solec? Pewnie tak, bo Puszcza Kampinoska jeszcze wtedy tworzyła zwarty obszar leśny wraz z Puszczą Jaktorowską, Kurpiowską, Białowieską, Knyszyńską i innymi.

Rozwijające się miasto, które zostało w XVI wieku stolicą Polski, przygarnęło żubry do swoich zwierzyńców zakładanych przy rezydencjach arystokratycznych w Ujazdowie, Parku Saskim czy też przy Pałacu Kazimierzowskim.

Wojny i kataklizmy nie oszczędzały ani żubrów, ani Warszawy. Jednak miasto odradzało się i reformowało. Kiedy w 1773 roku powołano Komisję Edukacji Narodowej, żubr występował już tylko w Puszczy Białowieskiej. Pozostały po nim tylko wspomnienia – od jego dawnych imion „zambrz”, „ząbrz”, „żubr” tworzono nazwy miejscowości: Zambrzec, Ząbrz (Ząbrzec), Zembrza, Ząbrza, Ząbrowo, Zambrowo, Zambrzyce, Ząbrzyce, Zembrzyce, Żubrówka.

Idea utworzenia w okresie dwudziestolecia międzywojennego „Ogrodu Polskiego” – instytucji niespotykanej w Europie pod względem rozmachu i nowoczesności założeń przyrodniczo-etnograficznych – zaproponowana przez pierwszego dyrektora ogrodu zoologicznego w Warszawie, Wenantego Burdzińskiego, uwzględniała hodowlę i ratowanie żubra. Kolejny dyrektor warszawskiego ZOO, Jan Żabiński, odegrał bezprecedensową rolę w ratowaniu żubra w skali światowej, ale nie tylko – w „Willi pod Zwariowaną Gwiazdą” ratował wraz z całą rodziną życie wielu ludzi, którzy stanęli w obliczu zagłady.

Dzisiaj w Warszawie możemy spotkać unikalne okazy białowieskich żubrów – pochodzące z początku XIX wieku eksponaty muzealne, które przetrwały blisko 200 lat. Dzięki badaniom ich DNA można podjąć próby przygotowania kolejnego etapu ratowania współcześnie istniejących populacji. Historia Gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum hr. Branickich z Frascati oraz ich zbiory, znajdujące się obecnie w Muzeum i Instytucie Zoologii Polskiej Akademii Nauk, stanowią unikalną wartość światowego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Są tu, w Warszawie, obok nas.

prowadzenie: Prof. dr hab. Dariusz Iwan, biolog, redaktor naczelny czasopisma naukowego „Annales Zoologici”, kierownik Muzeum Zoologicznego w Muzeum i Instytucie Zoologii PAN w Warszawie.

fot. Gabinet Zoologiczny Uniwersytetu Warszawskiego wg. ryciny Wojciecha Gersona, Tygodnik Ilustrowany, 1869

To wydarzenie już minęło.
Sprawdź nadchodzące wydarzenia w dzielnicy Śródmieście lub w kategoriach: wykład